Khu mộ cổ Đống Thếch bí ẩn lịch sử xứ Mường

Khu mộ cổ Đống Thếch là một di di tích đặc biệt của người Mường nổi bật giữa không gian núi đồi. Nơi đây không chỉ mang lại giá trị khảo cổ quý giá mà còn gắn liền với nhiều câu chuyện lịch sử có yếu tố tâm linh độc đáo. Nếu bạn yêu thích khám phá, hãy cùng dulichhoabinh.com.vn tìm hiểu thêm về khu mộ cổ này nhé. 

Giới thiệu sơ lược về khu mộ cổ Đống Thếch Hòa Bình

Đặt chân đến Hòa Bình, ngoài những cảnh sắc thiên nhiên núi rừng xinh đẹp thì còn có những khu di tích độc đáo, mang đậm tính lịch sử. Trong số đó, có khu mộ cổ Đống Thếch đầy huyền bí của người Mường.

Khu mộ cổ Đống Thếch ở đâu?

Khu mộ tọa lạc ở xã Vĩnh Đồng, huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình cũ, nay thuộc xã Kim Bôi, tỉnh Phú Thọ. Nơi đây nằm cách trung tâm Hà Nội khoảng 70 – 80km.

Khu mộ Đống Thếch là quần thể mộ cổ lớn nhất của người Mường, gắn liền với tầng lớp lang đạo xưa. Trải qua hơn 4 thế kỷ, khu mộ vẫn đứng đó, tồn tại uy nghiêm, sừng sững.

Lịch sử và nguồn gốc khu mộ cổ

Theo các tài liệu nguyên cứu và kết quả khảo cổ, khu mộ được hình thành vào khoảng thế kỷ 17, tức cách đây 350 – 400 năm. Một số bia đá còn lại trong khu mô có khắc niên đại cụ thể, mốc sớm nhất rơi vào khoảng  năm 1651.

Quá trình tồn tại và phát triển khu mộ kéo dài qua nhiều thế kỷ, từ thế kỷ 17 – 18. Khoảng thời gian này tương đương với thời kỳ các dòng họ lang đạo ở Mường động phát triển mạnh. 

Toàn bộ khu vực có khoảng 400 ngôi mộ lớn nhỏ, phân bố trên quả đồi rộng lớn. Đặc biệt, có hơn 300 cột đá được dựng xung quanh các ngôi mộ, tạo kiến trúc độc đáo.

Năm 1996, khu mộ Đống Thếch đã được công nhận là di tích lịch sử khảo cổ cấp quốc gia. 

Chủ nhân của mộ cổ là ai?

Các ngôi mộ cổ tại Đống Thếch chủ yếu thuộc về nhà họ Đinh, một dòng họ lang đạo có thế lực lớn nhất tại Mường Động Xưa. Họ Đinh thuộc tầng lớp quý tộc, nắm quyền cai quản vùng đất này từ thế kỷ 16 – 17. 

Trong xã hội Mường xưa, lang đạo đứng đầu một mường và có quyền lực gần như tuyệt đối trong phạm vi lãnh thổ của mình. Họ cai quản đất đai, điều hành đời sống cộng đồng, giữ vai trò quan trọng ở các hoạt động nghi lễ, tín ngưỡng.

Với địa vị cao, nơi an táng của họ cũng được đầu tư quy mô và công phu. Việc xây dựng hàng trăm ngôi mộ cùng hệ thống cột đá lớn nhỏ không chỉ đánh dấu vị trí mà còn thể hiện sự phân cấp xã hội và quyền lực dòng họ. 

Ý nghĩa văn hóa tâm linh của khu mộ

Khu mộ cổ Đống Thếch phản ánh sâu sắc quan niệm của người Mường về cái chết và thế giới bên kia. Với người Mường, cái chết là sự tiếp nối sang thế giới khác và người đã khuất vẫn duy trì vị thế và cuộc sống tương tự như khi còn sống.

Điều này lý giải vì sao trong các ngôi mộ có đồ tùy táng có giá trị như đồ đồng, đồ gốm, tiền cổ, vật dụng sinh hoạt… Bên cạnh đó, việc xây dựng các cột đá với nhiều ý nghĩa khác nhau.

Đó có thể là dấu hiệu nhận biết, phân định khu mộ của từng dòng học, từng cấp bậc. Ngoài ra, cột đá cũng là yếu tố tâm linh, bảo vệ, canh giữ và kết nối thế giới của người sống và người chết.

Khu mô nằm trên quả đồi thấp, xung quanh là rừng cây, núi đá, thung lũng nhỏ. Nơi đây tách biệt với khu dân cư, tạo sự yên tĩnh, cho thấy người Mường rất coi trọng yếu tố phong thủy, tín ngưỡng thờ cúng. 

Địa thế cao ráo, thoáng đãng phù hợp với quan điểm phong thủy của người Mường khi chọn nơi an táng cho các dòng họ quyền quý. 

>> Đọc thêm: Đền Bà Chúa Thác Bờ – Điểm đến tâm linh giữa lòng núi Hòa Bình

Hướng dẫn đường đi tới khu mộ cổ Đống Thếch

Cung đường di chuyển đến khu mộ cổ khá đơn giản và gần như chỉ có hướng chính từ Hà Nội đi Hòa Bình. Dưới đây là hướng dẫn đường đi cụ thể như sau:

• Nếu đi bằng ô tô: Bạn đi theo lộ trình đại lộ Thăng Long – Hòa Lạc – Hòa Bình, rẽ về hướng Kim Bôi. Khi đến khu vực xã Vĩnh Đồng (nay là xã Kim Bôi), tiếp tục đi vào tuyến đường liên xã để tới khu mộ cổ Đống Thếch. Đoạn cuối bạn có thể cần gửi xe và đi bộ vào một đoạn ngắn.

• Nếu đi bằng xe máy: Bạn có thể lựa chọn Quốc lộ 6 theo hướng Hà Đông – Xuân Mai – Lương Sơn – Hòa Bình sau đó rẽ vào Kim Bôi. Đến bộ phận Kim Bôi, bạn đi tiếp vào xã Vĩnh Đồng rồi theo đường nhỏ chạy tới khu mộ. 

Hình ảnh của khu mộ cổ Đống Thếch có điểm gì độc đáo?

Không chỉ gây ấn tượng với quy mô lớn, khu mộ cổ Đống Thếch còn sở hữu nhiều đặc điểm hiếm thấy. Những yếu tố này kết hợp tạo thành quần thể mang giá trị khảo cổ và văn hóa đặc biệt.

Cấu trúc của các ngôi mộ cổ

Các ngôi mộ tại Đống Thếch sở hữu nhiều kích thước khác nhau. Tuy nhiên, phần lớn được xây dựng theo dạng mộ đất đắp cao, bên trên có thể kè đá hoặc gia cố bằng lớp đất nền chắc chắn.

Một số ngôi mộ dài tới vài mét, cao hơn so với mặt bằng xung quanh, thể hiện sự phân cấp về địa vị của người chôn cất. Các phiến đá to nhô lên khỏi mặt đất gần 3m và nặng đến hàng tấn, còn các phiến đá nhỏ nhô lên khỏi mặt đất chỉ khoảng 0,5m. 

Bên trong ngôi mộ có nhiều đồ tùy táng như tiền cổ, gốm, sứ, kim loại… Cách xây mộ kiên cố và việc chọn theo nhiều hiện vật phản ánh quan niệm coi trọng cuộc sống sau chết của người Mường. 

Hệ thống cột đá dựng đứng 

Khu mộ cổ Đống Thếch có sự xuất hiện của hơn 300 cột đá với đủ kích thước, hình dạng, dựng xung quanh các ngôi mộ. Cột đá cao từ 1 – 3 mét được chôn sâu xuống đất.

Một số cột đá được gọt đẽo vuông vức, nhiều cột đá khác vẫn giữ hình dạng tự nhiên. Đặc biệt, có những cột đá được khắc chữ Hán, ghi lại đầy đủ tên, tuổi, chức vị hoặc niên đại của người đá khuất.

Với khoảng 400 ngôi mộ cùng hàng trăm cột đá đã phản ánh sự tồn tại lâu dài của một dòng họ lớn và cho thấy mức độ phát triển quyền lực của tầng lớp lang đạo tại Mường Động quá khứ. 

Những hiện vật đặc biệt trong khu mộ

Năm 1984, Viện khảo cổ Việt Nam đã khai quật khu mộ cổ và thu về rất nhiều hiện vật gốm sứ, đồ đồng, đồ bạc… Nổi bật trong đó có:

• Trống đồng cổ: những chiếc trống đồng loại nhỏ có niên đãi trải dài từ thế kỷ 2 – thế kỷ 12, minh chứng cho quyền lực của dòng họ qua hàng chục thế hệ.
• Gốm sứ ngoại quốc: đồ gốm sứ cao cấp, tinh xảo có xuất xứ từ Trung Quốc, Nhật Bản thế kỷ 11 – 16.

>> Đọc bài: Bảo tàng Văn hóa Mường điểm đến văn hóa độc đáo

Nên tham quan khu mộ cổ Đống Thếch vào thời gian nào?

Thời điểm lý tưởng nhất để bạn du lịch Hòa Bình, tham quan trên mộ cổ là vào những ngày tiết trời khô ráo. Thời điểm thuận lợi là từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau. Lúc này, khí hậu mát mẻ, trời ít mưa, đường đồi không bị trơn trượt nên việc đi đến khu mộ cổ Đống Thếch sẽ dễ dàng hơn rất nhiều.

Lưu ý cho các ‘tín đồ’ xê dịch vào mùa mưa (tháng 5 – tháng 9), hãy kiểm tra kỹ chiến mã, chắc tay lái và sẵn sàng cho một trải nghiệm trekking ngắn ở chặng cuối để chạm tới đích đến một cách an toàn nhất.

Thời gian trong ngày, lời khuyên của kinh nghiệm du lịch Hòa Bình là bạn có thể đi vào buổi sáng hoặc đầu giờ chiều. Lúc này ánh sáng tốt, dễ quan sát địa hình xung quanh, đảm bảo an toàn khi đi lại. Thời tiết hai khung giờ này cũng mát mẻ hơn, thoải mái để bạn đi lại mà không sợ mệt. 

>> Tìm hiểu thêm: Động Đá Bạc Hòa Bình tuyệt tác hang động kỳ ảo 

Những lưu ý khi tham quan khu mộ cổ Đống Thếch

Khu mộ cổ là điểm đến tâm linh, văn hóa của Hòa Bình nên nhận được sự quan tâm của số đông du khách. Để đảm bảo chuyến đi an toàn, bạn cần lưu ý các điều sau:

• Khi vào khu mộ bạn nên đi nhẹ nói khẽ, tránh cười đùa hay có hành động thiếu nghiêm túc. Đây là nơi an nghỉ của người xưa nên cần giữa sự tôn nghiêm cần thiết.
• Không tự ý chạm tay vào các ngôi mộ hay di chuyển bất cứ hiện vật nào xung quanh di tích ảnh hưởng đến quá trình bảo tồn.
• Nên có ý thức giữ gìn vệ sinh xung, không xả rác trong khu mộ cổ Đống Thếch.

• Nên chọn trang phục gọn gàng và kín đáo, phù hợp với địa hình và thể hiện sự tôn trọng với di tích. Thoa kem chống nắng, đội mũ, mang ô dù để bảo vệ da. 
• Mang giày thể thao hoặc giày đế bám tốt để di chuyển trên địa hình dốc, trơn trượt.
• Mang thêm nước uống để bổ sung năng lượng trong lúc tham quan, đặc biệt là nếu đi vào ngày nắng. 
• Vị trí khu mộ nằm khá cách biệt, đường đi nhỏ hẹp, bạn nên đi cùng 1 – 2 người để đảm bảo an toàn và hỗ trợ lẫn nhau nếu có tình huống phát sinh. 

Khu mộ cổ Đống Thếch là minh chứng sống cho lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng của người Mường qua nhiều thế kỷ. Dù còn nhiều bí ẩn chưa được giải mã nhưng nơi đây luôn có sức hút riêng khiến không ít du khách tò mò tìm đến. Nếu có dịp đến Kim Bôi Hòa Bình, bạn hãy dành thời gian khám phá nơi này một lần nhé. 

Hana – hoabinhtourism.vn